Barbara Strozzi (1619 – 1677) 7808404_f260is één van de meest intrigerende en uitzonderlijke musici uit het 17e eeuwse Italië. In 1619 wordt ze als buitenechtelijke dochter van Giulio Strozzi (een in zijn tijd beroemd dichter en librettist) en diens huishoudster Isabella Griega in Venetië geboren. Aanvankelijk gaat zij als pleegdochter van Giulio door het leven onder de naam Barbara Valle. In zijn testament echter – opgemaakt in 1650 – benoemd haar vader Barbara tot zijn enige erfgenaam.

Geheel ongebruikelijk voor die tijd staat Barbara bekend als componist. Trots schrijft ze in het voorwoord van haar tweede liedbundel een leerling te zijn geweest van Francesco Cavalli, de voornaamste operacomponist op dat moment.
Maar ook als musicus blijft ze zeker niet onopgemerkt. Ze zingt voor vrienden en collega’s van haar vader tijdens huiselijke privégelegenheden. In 1635 en 1636 draagt de componist en organist Nicolò Fontei zijn eerste twee liedbundels aan haar op. Hij noemt haar “Virtuosissima cantatrice”.
Wanneer vader Strozzi in 1637 de ‘Accademia degli unisono’ (academie van éénstemmigheid) opricht – een vriendenclub die debatteert over kunsten, filosofie, wetenschap en de Griekse en Romeinse oudheid – valt de jonge Barbara niet alleen op vanwege haar grote intellect maar wordt ook dikwijls haar fraaie zangstem gehoord terwijl ze zichzelf op virtuoze wijze begeleid op de luit.

In het 17e -eeuwse Italië vervullen vrouwen vooral een dienende rol als echtgenote of treden ze in het klooster. Het dagelijkse leven in Venetië daarentegen wordt gedomineerd door courtisanes. Is Barbara één van de ruim 11.000 courtisanes die de stad rijk is? Het enige portret van haar en de vele roddels die in een anoniem manuscript zijn aangetroffen doen het vermoeden.
In ieder geval kan Barbara zich ten volle ontplooien binnen de intellectuele, libertijnse kringen waarin zij verkeert. Ze is zeer vrijgevochten voor haar tijd. Ze is nooit getrouwd maar heeft wel vier kinderen waarvan drie waarschijnlijk van Giovanni Paolo Vidman. Bovendien kan ze altijd voorzien in eigen levensonderhoud, door haar composities te publiceren.
In 1644, publiceert Barbara haar eerste opus “het eerste werk dat ik, als vrouw, aan het licht van de dag waagde te brengen”. In totaal publiceert ze acht bundels met aria’s, cantates, duetten en geestelijke composities. Dat zijn maar liefst 125 vocale werken (!) en dat is meer dan menig beroemd componist haar kan nazeggen.

Ook al lukt het Barbara niet om een betrekking te krijgen aan één van de Italiaanse hoven, haar werk blijft niet onopgemerkt. Ruim honderd jaar later schrijft de rondreizend musicoloog Charles Burney (1726-1814) in zijn kroniek (1789) over haar: “Barbara Strozzi heeft het nieuwe genre, aan opera verwante, cantate geïntroduceerd.”En in 1999 schrijft Beth L. Glixon, dat Strozzi “de meest productieve componist – man of vrouw – van gedrukte wereldlijke vocale muziek in Venetië in het midden van de 17e eeuw ” is.

Na haar 45e (1664) wordt het stil rondom Barbara Strozzi. In mei 1677 verhuist ze naar Padua, waar ze na een korte ziekte, op 58-jarige leeftijd overlijdt (11 november 1677).

Bijna alle werken van Barbara zijn wereldlijk maar ze componeert ook religieuze muziek. In beide genres staat de tekst altijd voorop. Ondanks alle versieringen, blijft de tekst steeds verstaanbaar.
De ritmische variaties geven ook haar religieuze muziek een zeer levendig karakter.

Het blijft opvallend dat – ondanks het grote en prachtige oeuvre dat Barbara achterlaat –  bijna niemand van haar heeft gehoord. Zou dit te maken kunnen hebben met het aloude cliché dat een goed componist alleen maar een man kan zijn?

Bronnen:
Thea Derks: Componist van de week, VARA radio 4, 2012.
Isabelle Putnam Emerson: Five centuries of Women Singers, London, 2005.
Joseph Stevenson: ‘Barbara Stozzi’, artist biography, Allmusic.com.